De najaarshemel van 2026

Nu de dagen weer korter worden is er meer tijd om de te genieten van de sterrenhemel.

Een blik op de noordelijke hemel leert ons dat het sterrenbeeld Grote Beer nu laag aan de hemel staat en dus slechter zichtbaar is. Het is nu tijd voor een sterrenbeeld als Cassiopeia met zijn bekende W-vorm om prominent aan de hemel te staan.

Onder Cassiopea vinden we een mooi waarneemdoel voor de verrekijker: het Dubbel Cluster. Dit is te vinden tussen Cassiopeia en het daaronder gelegen sterrenbeeld Perseus. Het is ieder jaar weer genieten om dit zonder telescoop te kunnen zien.

In het najaar zijn ook weer diverse planeten te zien. Planeten zijn het beste zichtbaar als hun afstand tot de aarde het kleinst is. Dat is bij de zogenaamde ‘oppositie’. Voor Saturnus nadert die al snel: zondag 4 oktober 2026. De planeten Saturnus, Uranus en ook Neptunus staan in komende maanden in de avonduren al voldoende boven de horizon en zijn dus goed zichtbaar. Saturnus en Neptunus staan in het sterrenbeeld Vissen. Uranus is te vinden in het sterrenbeeld Stier. Jupiter en Mars staan in sterrenbeeld Leeuw, maar zijn ’s avonds nog niet boven de horizon.

Dit screenshot uit de App “Sun Moon and Planets” geeft een overzicht van de posities van de planeten rond half november 2026.

Jupiter en Mars staan in de herfst optisch dicht bij elkaar. Hun oppositiedata zijn 11 februari, resp. 19 februari 2027. Dus pas komende winter zijn de astronomische omstandigheden voor Jupiter en Mars het beste.
Omdat Venus en Mercurius zich tussen de aarde en de zon bevinden, moet je die altijd in de richting van de zon zoeken. Dat is óf na zonsondergang (Venus heet dan ‘avondster’) óf net vóór zonsopgang (Venus heet dan ‘ochtendster’). 
De komende maanden is Venus ‘ochtendster’, dus je moet er vroeg voor opstaan en naar het oosten kijken om Venus te zien. Mercurius, die nog dichter bij de zon staat, is veel korter en moeilijker zichtbaar dan Venus.

In de buurt  van Cassiopeia vinden het langgerekte sterrenbeeld Andromeda en het aangrenzende Pegasus vierkant. Dit nodigt uit tot het bekijken van het dichtstbijzijnde sterrenstelsel: Andromeda (Messier 31). Dit is al met een verrekijker met de starhopping methode zichtbaar, met als resultaat een wat wazig vlekje…

Met een telescoop met een diameter van 8 inch of meer is het haalbaar om de heldere kern van dit stelsel direct visueel te zien. Nog betere resultaten zijn te boeken met een smart telescope met een groot beeldveld, zoals de Seestar, de Dwarflab e.a.
Door meer dan een uur te belichten zijn veel details te zien op M31:

Ook M33, het Triangulum stelsel, ligt in deze omgeving en is de moeite waard om in een telescoop te bekijken of daarvan een foto te maken met een smart telescope.

Hetzelfde geldt voor Messier 110 dat op deze opname van M31 dicht bij het Andromeda stelsel is te vinden. Dit stelsel behoort tot onze naaste buren, die horen bij de zgn. lokale groep, waartoe ook onze Melkweg behoort.

Voor de liefhebbers van nevels hierbij nog een uitdaging: het zomer seizoen is weliswaar voorbij, maar probeer eens een bekend object als de Helix nevel in de Boogschutter te spotten. Dit kan met een telescoop tot eind september. Voorwaarde: je moet absoluut vrij zicht hebben op het zuiden en er op het juiste moment bij zijn omdat dit object laag boven de horizon staat. Dus vooraf kijken op Stellarium wanneer de Helix nevel op z’n hoogste punt in het zuiden staat en of dat op je locatie te doen is. Reken daarbij op elevaties van 15 tot 20 graden!
Maar dan heb je ook wat!

Ik wens u allen veel kijkplezier toe deze herfst!

Andries Boone